Om goede studievaardigheden te kunnen ontwikkelen, is het belangrijk om inzicht te krijgen in je eigen denk- en leerpatronen. Denken over denken noemen we ook wel metacognitie. In dit artikel zal worden ingegaan op wat metacognitie precies is en hoe de ontwikkeling daarvan kan worden gestimuleerd.
Er zijn verschillende theorieën over metacognitie, maar om het overzichtelijk te houden zal er in het huidige artikel een van de meer recente modellen uit de literatuur worden besproken. Hierin wordt metacognitie grofweg opgesplitst in metacognitieve kennis en metacognitieve regulatie. Onder metacognitieve kennis vallen verschillende zaken: kennis over leren en denken in het algemeen en kennis over het eigen leervermogen en mogelijke factoren die het leervermogen kunnen beïnvloeden (bijvoorbeeld vermoeidheid, een drukke omgeving, afleidingen). Daarnaast valt ook inzicht en sturing van de eigen cognitieve processen onder metacognitieve kennis, net als kennis over de verschillende leerstrategieën en wanneer en waarom je een strategie toepast.
Onder megacognitieve regulatie valt plannen, toezicht houden op en reguleren van de eigen cognitie en het evalueren van de prestatie. Tijdens het plannen van een activiteit, worden er doelen gesteld, worden de relevante (leer)strategieën geïdentificeerd en geselecteerd, wordt er een verdeling gemaakt van de beschikbare middelen (tijd, energie) en wordt er waar nodig achtergrondkennis geactiveerd over de stof. Voor het toezicht houden op – en reguleren van de eigen cognitie, is het nodig om inzicht te hebben in je begrip van de stof of je prestatie op een taak. Daarvoor kan er gebruik worden gemaakt van het testen van jezelf. Bij het evalueren van de taak wordt het (leer)resultaat en de regulerende processen van het leren beoordeeld en op basis van de resultaten worden de tijdens het plannen gestelde doelen herzien.
Een goede metacognitieve kennis en regulatie is dus van groot belang voor de ontwikkeling van de studievaardigheden en leerprestaties. Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat metacognitie ook aan te leren is en dat hier verschillende strategieën voor zijn. Met name het trainen van plannen, toezicht houden op de eigen cognitie, evalueren van de prestatie en het opdoen van kennis over de verschillende leerstrategieën hebben een groot effect op de metacognitie van leerlingen.
Bij Op Maat helpen we de leerlingen daarom om hun metacognitie te versterken, als onderdeel van de studievaardigheden die wij de leerlingen aanleren. We maken gebruik van dag- en weekplanners, waarbij we de leerlingen helpen om inzicht te krijgen in hun leerproces en hun leerstrategieën te evalueren. Daarnaast leren we leerlingen verschillende leerstrategieën aan en bespreken we hoe, wanneer en waarom ze deze kunnen gebruiken. Dit versterkt de metacognitie van leerlingen, wat hun zelfredzaamheid tijdens de leersessies verbetert en op termijn ervoor zorgt dat leerlingen zelfstandig aan de slag kunnen, ofwel ‘zelfregulerend’ kunnen gaan leren. Een goed ontwikkelde metacognitie is namelijk een essentiële vaardigheid, niet alleen voor de middelbare school, maar ook voor de rest van het leven!
Referenties
- Lai, E. R. (2011). Metacognition: A literature review. Always learning: Pearson research report, 24, 1-40.
- Winne, P. H., & Azevedo, R. (2014). Metacognition. The Cambridge Handbook of the Learning Sciences, 63–87. doi:10.1017/cbo9781139519526.006
